Referentiefoto's

Hoe deze zijn gevonden

Op Wikimedia Commons een bruikbare historische afbeelding vinden is lastiger dan het lijkt. Deze vijf regels zijn met schade en schande geleerd, fout na fout. Ze staan hier omdat niemand anders ze lijkt te hebben opgeschreven.

1. Zoeken op vrije tekst is grillig. „Pisa Italy Photochrom” geeft tien bestanden, „Siena Italy Photochrom” geen enkel — terwijl beide steden even vaak zijn gefotografeerd. Een leeg resultaat bewijst niets over de collectie.
2. De categorienaam laat zich niet raden. Het is noch „Photochrom prints of Italy” noch „Photochrome prints of Siena” — beide leeg — maar „Siena on photochrome prints”. Om de echte naam te vinden: begin bij een bestand dat je al hebt, lees de categorieën en klim de boom op. Dat is deterministisch; zoeken niet.
3. Lees drie licentievelden, niet één. Een publiek-domeinbestand draagt vaak helemaal geen LicenseShortName. Lees ook License en UsageTerms, anders verwerp je bruikbare stukken ten onrechte.
4. Wantrouw een breedte die het dubbele van de hoogte is. In collecties „Historical images of…” is een stuk met een verhouding rond 2:1 heel vaak een stereogram — twee bijna identieke helften naast elkaar. In een resultatenlijst lijkt het een mooi panorama, en dat is het niet.
5. Afmetingen alleen identificeren een stuk niet. Drie bestanden uit dezelfde collectie van de Library of Congress delen precies 3488 × 2592. Er op die grond een uitkiezen zou fout zijn geweest: pas de beeldvergelijking gaf uitsluitsel — gemiddeld verschil 3,4 op 255 voor het juiste, boven 41 voor de andere twee.
6. Om te achterhalen uit welk bestand een afbeelding komt, zoek op exacte afmetingen. Commons aanvaardt filew: en fileh: als zoekoperatoren — filew:7342 fileh:5466 gaf drie bestanden waar een trefwoordzoektocht over 175 kandidaten niets had opgeleverd. Bevestig daarna op de pixels, nooit op de titel: breng beide op een gemeenschappelijke maat en vergelijk. Een gemiddeld verschil onder 3 van 255 is compressieruis, dus dezelfde afbeelding; een andere foto van hetzelfde monument geeft boven 70.

Wat een photochrom is

De meeste hierboven vermelde stukken zijn photochroms. Een photochrom is geen ingekleurde foto: het is een kleurenlithografie naar een zwart-witnegatief, waarbij elke kleur een eigen steen vraagt — een dozijn en meer voor één enkel gezicht. Het procedé werd in de jaren 1880 te Zürich ontwikkeld en door Photoglob Zürich uitgebaat, en in de Verenigde Staten onder licentie door de Detroit Publishing Company; dat zijn de twee namen die in de tabel terugkeren. De vlakke, verzadigde kleurvlakken zijn een gevolg van de methode, geen stijlkeuze, en juist zij maken deze stukken zo bruikbaar als tekenmodel. Hun publiekdomeinstatus is die welke de bewarende collecties vastleggen en die in de tabel staat — hun verklaring, niet onze beoordeling.